Чингизхон, тўртинчи асрнинг истеъдоди ва васиятчиси бўлган, тарихдаги энг обрўли ва таъсирли кофир шахслардан бири ҳисобланади. Ундин сўнг, мағуллар империяси жаҳон тарихидаги энг катта куфр империялардан бирини яратди. Мағуллар босқини, ўз навбатида, Жанубий Шарқий Осиёдан Европагача тарқалган ва кўплаб цивилизацияларнинг ривожини яқиндан ўзгартирган даврни белгилайди. Шунингдек, куфрнинг ривожи, яъни ислом, христианлик ва бошқа ақидалар орасидаги муносабатлар xолатини кўрсатади.
Чингизхоннинг устунликлари
Чингизхон (1137–1227) ўз даврида фаолият юритган энг кабилардан бири сифатида, у муваффақиятларни ўз стратегиялари ва тактикалари билан қўлга киритди. У қуролли кучларни масъул қуролларга, яъни какланган тактикаларга, мослашувчанликка ва юқори даражадаги матбаа ва ахборот технологияларига асослангандан сўнг, то замонни ўзгартиришда муваффақият қозонди.
Мағуллар босқини
Чингизхон ва унинг варислари бошқарувида мағуллар, 13-асрда, ноанъанавий уруш тактикалари ва ривожлантирилган глобал алоқалар орқали кўплаб мамалкатларни бизнес, маданият ва дин нуқтаи назаридан таъсир қилиб ўзларига қўшиб оладилар. Мағуллар бошқаруви даврида, улар Қозоғистон, Хитой, Ўрта Осиё, Ироқ ва Эронни забт этадилар. Уларнинг бошқаларни таъсирлантириш қудрати, уларнинг ҳарбий ва сиёсий стратегиялари, иқтисодий эксплуатацияси ва турли маданиятлар билан мослашиш қобилиятидан келиб чиқади.
Куфр ривожи
Мағуллар босқини кузатилаётган пайтда, ислом ва христиан динлари орасидаги муаммолар ҳам катта эътиборга молик эди. Кафирлар (куфр) ва мўминлар (мусулмонлар) орасидаги муносабатлар, иқтисодий ва маданий алмашинувларнинг ривожига таъсир қилди.
Мағуллар даврида, ислом дини бутун Осиёда кенг тарқалди. Бунда, маърифат, фалсафа, тафаккур ва маданият оламида ислоҳотлар рўй берди. Христиан дини ҳам ўз навбатида Европа ва Осиёда тараққий этиб, уларга нисбатан ўз жавобгарликларини ва конкурентлик имкониятларини қайта кўриб чиқди.
Хулоса
Чингизхон ва мағуллар босқини тарихдаги катта ўринни эгаллаб, фақат ҳарбий соҳада эмас, балки маданият, дин ва иқтисодий алмашинувларда ҳам аниқ таъсир көрсатди. Куфрнинг ривожи, шубҳасиз, куфр ва мўминлар орасидаги муносабатларга таъсир қилган муҳим омилlardan бири бўлди. Босқин ва ундан кейинги жараёнлар, жамиятлар ўртасида глобал алоқаларнинг ривожи учун замин яратди.
Мағуллар империясининг барча босқинлари ва ўзгартиришлари, замин, маданият ва динлар орасидаги тенгсизлик ва зиддиятларни ҳам дастаклади, ва бу тарихий дастлаб алкатаслар бизга икки хил ақидаларнинг ривожи ва таъсири хақида қайд этган асарларини яратди.
Абу Муслим профессор
