Николай Иванович Ежов (1895 йил 1 май — 1940 йил 4 феврал) — Совет Иттифоқи сиёсий арбоби, Жосуслик хизмати (НКВД) раҳбари, 1937–1938 йиллардаги «Катта террор» деб аталувчи оммавий сиёсий репрессияларнинг асосий ташкилотчиларидан бири.
Эрта ҳаёти ва сиёсий фаолиятиНиколай Ежов 1895 йилда Россия Империясининг Санкт-Петербург губерниясидаги фуқароликдан ташқари муҳитда туғилган. Унинг маълумоти чекланган бўлиб, асосан ишчи касблар билан шуғулланган. 1917 йилдаги Октябрь инқилобидан сўнг Ежов Болшевиклар сафида сиёсий фаолият бошлади ва Коммунистик партия (РКП(б)) аъзоси бўлди.
Карераси ва КГБ олдинги хизматлар1920–1930-йилларда у партиянинг назорат органлари — Рабкрин, ОКРК ва бошқа партиявий тизимларда ишлади. 1934 йилда КПСС Марказий Комитети назорат бўлими раҳбари бўлди. Унинг содиқлиги ва қатъийлиги Сталиннинг эътиборини тортди ва унинг карераси тез суратда ўсди.
НКВД раҳбарлиги ва «Катта террор»1936 йилда Ежов СССР Давлат хавфсизлиги бошқармаси — НКВДнинг раҳбари этиб тайинланди. Унинг даврида:
· Минглаб партия, армия, зиёли ва оддий фуқаролар “халқ душмани” сифатида қамоққа олинди.
· Қатағон ва террор сиёсати олиб борилди.
· Абдулла Қодирий, Фитрат, Чўлпон, Усмон Носир ва бошқа кўплаб ўзбек ва совет зиёлилари йўқ қилинди.
· Бу давр «Ежовщина» деб номланиб, қонли репрессиялар билан эсда қолди.
Қулаши ва қатли1938 йилда Иосиф Сталин Ежовни ишончсиз деб топди. Унинг ўрнига Лаврентий Берия келтирилди. Ежов:
· 1939 йил апрелда ҳибсга олинди,
· Унга "халқ душманларига ёрдам бериш", "тўнтариш тайёрлаш", "шуҳратпарастлик" каби айбловлар қўйилди,
· 1940 йил 4 февралда яширин равишда итдек отиб ташланди.
Мероси ва баҳоларНиколай Ежов Совет Иттифоқи тарихидаги энг қонхўр, шафқатсиз чекистлардан бири сифатида ёдда қолди. Унинг даврида 1 миллиондан зиёд киши қамалган ёки ўлдирилган. «Ежовщина» атамаси репрессия ва даҳшат рамзига айланган.
Ежовнинг номи мустақилликдан кейинги даврда турли мамлакатларда сиёсий террор ва шовинизмнинг символи сифатида тилга олинмоқда.
Абу Муслим (профессор)
