Тўхтамишнинг Амир Темур ёрдамида ҳокимиятга келиши
Тўхтамиш хон Олтин Ўрда тахти учун бўлган ўзаро курашлар вақтида Амир Темур ҳимояси ва ёрдамига муҳтож бўлди.
Амир Темур уни қўллаб-қувватлаб, 1376–1378 йиллар давомида қатор ҳарбий ёрдам кўрсатди ва Тўхтамишни Олтин Ўрда тафтига чиқарди.
Темурнинг ёрдами билан Тўхтамиш ўз рақиби Мамайни мағлуб қилди ва бутун Олтин Ўрдада ҳукмронликни қўлга киритди.
Муносабатларнинг бузилиши
Тўхтамиш ҳокимиятга келгандан сўнг, ўзини мустақил ва кучли ҳукмдор деб билиб, Амир Темурга қарши туриш ва унинг ҳудудларига ҳужум қилиш ҳаракатларини бошлади.
1385–1386 йилларда Тўхтамиш хон Темур ҳукмронлигидаги Кавказ ва Эрон ҳудудларига ҳужум қилди.
Бу ҳаракатлар икки ҳукмдор ўртасидаги муносабатларни кескин бузди ва катта урушларга олиб келди.
Темур ва Тўхтамишнинг тўқнашувлари
1391 йилда Қундаузча жанги: Амир Темур Олтин Ўрдага катта юриш қилиб, Тўхтамиш қўшинларини мағлуб қилди.
1395 йилда Терек жанги: Амир Темур янада қаттиқ ҳужум қилиб, Тўхтамиш қўшинларини тўлиқ тор-мор этди ва Олтин Ўрда пойтахти Сарой-Беркенинг йўқ қилинишига сабабчи бўлди.
Натижалар
Тўхтамиш хон мағлубиятга учраб, ҳокимиятдан маҳрум бўлди ва кейинчалик қочқинликда ўлиб кетди.
Олтин Ўрда сустлашиб, парчаланиш даврига кирди.
Амир Темурнинг Россия ва Шимолий Қавқазга таъсири кучайди.
Амир Темур ва Тўхтамиш хон муносабатлари аввал ёрдам ва иттифоқчилик билан бошланган бўлса-да, кейинчалик сиёсий манфаатлар тўқнашуви сабаб душманлик ва урушларга айланди. Бу тўқнашувлар тарихда катта сиёсий ўзгаришларга олиб келди ва Олтин Ўрда таназзулини тезлаштирди.
Абу Муслим (профессор)
