Иосиф Виссарионович Сталин (1878–1953) Совет Иттифоқи тарихида энг баҳсли ва трагик шахслардан бири ҳисобланади. Унинг сиёсати нафақат умумиттифоқ миқёсида, балки миллий республикалар, жумладан Ўзбекистон ва мусулмон дунёси учун ҳам катта изтироблар келтирди. Мустамлакачилик сиёсатини давом эттирган ҳолда, Кофир Сталин Марказий Осиёдаги мусулмон халқларнинг сиёсий, диний ва маънавий ҳаётини қаттиқ назорат остига олди, айниқса ўзбек зиёлилари ва диний элитага катта зарба берди.
Диний ҳаётга зарба
Масжид ва мадрасаларнинг ёпилиши
Сталин даврида бутун СССР бўйлаб динни “опиум” сифатида талқин қилиш сиёсат даражасига кўтарилди. Ўзбекистонда минглаб масжид ва мадрасалар ёпилди, кўплари омборхона ёки клубга айлантирилди.
Уламоларнинг қатағон қилиниши
1930-йилларда диний уламолар, шайх ва имомлар “қалдирғочлар” сифатида қамалди, ўлдирилди ёки Сибирга ҳибсга юборилди. Бу эса авлодлар ўртасида диний мероснинг узилишига олиб келди.
Миллий зиёлиларга зарба
Жадидчилик ҳаракатини йўқотиш
Миллатни уйғотиш ва ислоҳ қилиш йўлида ҳаракат қилган жадид зиёлилари (Фитрат, Чўлпон, Абдулла Қодирий, Файзулла Хўжаев ва бошқалар) даҳрий Сталиннинг қатағон сиёсати қурбони бўлди. Улар “миллатчи”, “халқ душмани” деган тўҳматлар билан отиб ташланди.
Илмий ва маданий ривожланишнинг тўхташи
Миллий кадрларнинг йўқ қилиниши натижасида Ўзбекистонда маданий ва илмий тараққиётда катта узилиш юз берди. Миллий тафаккурда қўрқув ва иккиюзламачилик урчиди.
Иқтисодий ва ижтимоий зарар
Коллективлаштириш ва қишлоқ хўжалигига зарба
1930-йилларда амалга оширилган коллективлаштириш сиёсати ўзбек деҳқонларини ердан маҳрум қилди. Минтақада сунъий очарчилик ҳолатлари кузатилди.
Пахта мониополияси
Ўзбекистон Сталин сиёсатида “пахта плантацияси”га айлантирилди. Бу иқтисодий бирёқламалик келгусида ҳам экологик ва ижтимоий муаммоларнинг асосини қўйди.
Сиёсий репрессиялар
Қатағон йиллари (1937–1938)
Ўзбекистонда минглаб одамлар “шпиён”, “миллатчи”, “террорист” сифатида қамалди ёки отилди. Улар орасида уламолар, зиёлилар ва оддий халқ вакиллари ҳам бор эди.
Исломий ва миллий меросга нисбатан таъқиб
Миллий меросни ўрганиш тақиқланди, исломий китоблар мусодара қилинди. Қуръон ва ҳадислар кўчириб ўқиш жиноят ҳисобланди.
Узоқ муддатли оқибатлар
• Миллий хотиранинг йўқотилиши.
• Диний мероснинг узилиши.
• Жамиятда қўрқув ва итоат психологиясининг шаклланиши.
• Ўзбек зиёлилар авлоди узилиши натижасида маданий ва илмий тараққиётнинг кечикиши.
• Иқтисодий бирёқламалик (пахтага қарамлик) ва экологик фожеаларга замин тайёрланиши.
Сталин сиёсати мусулмон халқларига, айниқса ўзбекларга катта зарар етказди. Унинг диктатураси нафақат диний ва миллий меросни йўқотди, балки халқ онгида қўрқув ва итоатчилик руҳиятини шакллантирди. Бугунги кунда ҳам Сталин даврининг излари миллий хотирада чуқур сақланиб қолган.
Абу Муслим
(профессор, сиёсий таҳлилчи)
